Τρίτη, 2 Οκτωβρίου 2012

Το Διαιτολόγιο είναι μέρος της λύσης κι όχι η λύση



Γράφει ο Θανάσης Μακρής, Διατροφολόγος

Γεια σας. Πολύς λόγος γίνεται για δίαιτες και διαιτολόγια. Αποτελεί ίσως την πιο γνωστή λύση για τα προβλήματα περιττού βάρους. Και ποιος δεν έχει ακούσει για διάσημες δίαιτες που κάνουν "θαύματα", δίαιτες χωρίς λεμόνι, δίαιτες με μπρόκολο, δίαιτες με λιπο-σούπες, δίαιτες από το τάδε νοσοκομείο που σε κάνουν fit.., δίαιτες με κωδικές ονομασίες Α,Β,Γ… που υπόσχονται ένα σύγχρονο θαύμα στη Κανά και δεν έχει τέλος. Ποιο το αποτέλεσμα;
Η παχυσαρκία τρέχει σε κούρσα χωρίς αντίπαλο. Το διαιτολόγιο, το φυλλάδιο οδηγιών δηλαδή που συντάσσει ο διατροφολόγος αντιμετωπίστηκε τα προηγούμενα χρόνια και ειδικά τις δεκαετίες ’70, ‘80 και ‘90 σαν το "εισιτήριο" που έλυνε τα προβλήματα βάρους. Τι αποτελούσε όμως, τότε, το διαιτολόγιο για τον κόσμο; Ένα φυλλάδιο με οδηγίες που θέτοντας τους σε καραντίνα υποσχόταν πολλά περισσότερα από αυτά που ο άνθρωπος μπορούσε να καταφέρει, φούσκωνε τις ελπίδες μέσω του λίγου φαγητού που υποσχόταν αλλά του "μεγάλου" αποτελέσματος. Δίαιτα για τη δίαιτα με καθόλου ανθρωποκεντρικό σχεδιασμό. Με το γνωστό αποτέλεσμα που έχουν όλες οι υποτίθεται λύσεις, αποτέλεσμα φούσκα.  

Διαιτολόγιο στη δεκαετία του ‘80
    Οτιδήποτε πιο εξοντωτικό εφαρμόστηκε την δεκαετία του ’80, που διεκδικεί επάξια τον τίτλο της δεκαετίας του κοτόπουλου. Κάθε περιοδικό είχε μια δίαιτα με διάφορες κωδικές ονομασίες που υποσχόταν λύση σε ένα μήνα. Και ποιος δεν είχε μια τέτοια δίαιτα στο συρτάρι του. Με τα χρόνια οι δίαιτες αυτού του τύπου αλλά και η απλοϊκότητα με την οποία αντιμετωπιζόντουσαν γινόντουσαν πιο light, καθώς βέβαια όλοι έβλεπαν ότι δεν είχαν κανένα αποτέλεσμα. Από τις δίαιτες "φάε φρούτα για 40 μέρες και έλυσες το πρόβλημα", στο "φάε κοτόπουλο και μαρούλι αλλά όχι λάχανο γιατί πειράζει το θυροειδή" και συνεχίζεται με "το μεσημέρι φάε ότι θες αλλά το βράδυ δεν πρέπει να φας τίποτα",  "αν φας μπριζόλα ψημένη για μισή ώρα στους 200˚C σε συνδυασμό με μπρόκολο ωμό κολλάει ο μεταβολισμός και δεν βρίσκει το δρόμο για να κάψει το λίπος στη δεξιά ωμοπλάτη".  Αναρωτιέμαι αν αυτές οι δίαιτες απευθυνόντουσαν σε ανθρώπους;
    Στη δεκαετία που διανύουμε τα σύννεφα διαλύονται  από τις πολλές παραφιλολογίες των προηγουμένων δεκαετιών και η παχυσαρκία αντιμετωπίζεται πια ως μια χρόνια πάθηση με πολλές παραμέτρους που ακόμη και σήμερα το εύρος τους δεν το γνωρίζουμε.  Βέβαια υπάρχουν ακόμη ανορθολογικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται αλλά το ευχάριστο είναι ότι η πορεία τους είναι φθίνουσα.
   Το διαιτολόγιο αποτέλεσε λοιπόν για πολλά χρόνια μια λύση που λεγόταν ότι πρόσφερε γρήγορο αποτέλεσμα, αλλά καλούταν να αντιμετωπίσει χρόνιες παθήσεις. Εδώ συναντούμε μια αντίφαση λοιπόν και μας γεννάται το ερώτημα πως το διαιτολόγιο που αποτέλεσε μιας βραχείας φύσεως λύση θα μπορούσε να λύσει ένα χρόνιο πρόβλημα; Μήπως οι απαντήσεις είναι πάνω από μία; Δηλαδή μπορεί να ήταν μια "σιωπηλή συμμαχία" μεταξύ του πρωταγωνιστή και αυτού που του πρότεινε τη λύση ότι "πάρε μια γρήγορη λύση για το προβληματάκι σου" ποιος ήθελε να ακούσει ότι το πρόβλημα του είναι χρόνιο και απαιτεί "δουλειά"; Μπορεί και ο ίδιος ο πρωταγωνιστής να μην ήθελε να ακούσει για χρόνιες παθήσεις και χρονοβόρες λύσεις, μπορεί και αυτός που πρότεινε τη λύση να μην ήθελε να δει τις πραγματικές διαστάσεις της πάθησης ή πραγματικά να μην γνώριζε τις πραγματικές διαστάσεις (λιγότερο πιθανό). "Έπεφτε" λοιπόν πολύ διαφήμιση για το τίποτα στα μαγικά διαιτολόγια δίχως να συζητάτε τι προβλήματα λύνει ένα διαιτολόγιο και αν αποτελεί μέρος της λύσης, τι μέρος ή αν αποτελεί την συνολική λύση ή ερωτήματα τύπου πως μια λύση που "με ενδογενή αίτια" μπορεί να λύσει προβλήματα με "εξωγενή χορήγηση"(διαιτολόγιο); Μέχρι και σήμερα αιωρούνται τα παραπάνω ερωτήματα.

Μέση διάρκεια Εφαρμογής διαιτολογίου
    Οι ειδικοί που παρακολουθούν άτομα με προβλήματα βάρους γνωρίζουν καλά ότι οι διατροφικές οδηγίες (διαιτολόγιο) που θα συσταθούν στο πρωταγωνιστή έχουν μια μέση διάρκεια της τάξης των 3 ή 4 ή 5 μηνών. Δηλαδή ας πούμε ότι ο πρωταγωνιστής παίρνει ένα διαιτολόγιο στα χέρια του και με πάθος κάθε ξεκινά την πρώτη εβδομάδα δίαιτας, στην 6η εβδομάδα δίαιτας δεν πολυκοιτάει το διαιτολόγιο γιατί "ξέρει τι πρέπει να φάει" και πια στην 10η εβδομάδα παρατηρούνται φαινόμενα μηδενικής παρατήρησης των οδηγιών. Ας πούμε ότι υπάρχουν λοιπόν αυτές οι μαγικές "δίαιτες" που τα λύνουν όλα, πόσο όμως μπορούν να εφαρμοστούν; 6,8,10 εβδομάδες; Μα πως σε ένα χρόνιο πρόβλημα θα έρθει μια λύση 8 εβδομάδων να τα κάνει όλα; Για να μην γίνουμε υπερβολικοί και πούμε ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια καινούρια επιστήμη την εφαρμοσιολογία  της διαιτητικής (αν και δεν αποτελεί μακρινό σενάριο), θα μείνουμε στο συμπέρασμα ότι το διαιτολόγιο αποτελεί μέρος της λύσης της τάξης του 20-30 % με συμμετοχή στους πρώτους 3-4 μήνες της θεραπείας. Μετά από 12 μήνες θεραπείας στην ερώτηση που γίνεται "εφαρμόζεις ότι γράφεται στο διαιτολόγιο" η συνήθης απάντηση είναι "ξέρω τι πρέπει να φάω πια και δεν το κοιτάω". Συνήθως αυτό που γίνεται είναι ότι ο πρωταγωνιστής λέει ‘ξέρω τι πρέπει να φάω’ αλλά αυτό που ισχύει είναι "ξέρω τι πρέπει να φάω αλλά το ότι το ξέρω δεν σημαίνει ότι το εφαρμόζω".

Μέσο ποσοστό εφαρμογής ενός διαιτολογίου
     Πόσες τελικά από τις διατροφικές οδηγίες που συστήνονται στον πρωταγωνιστή εφαρμόζονται; Στην αρχή της θεραπείας ο πρωταγωνιστής όπως προαναφέραμε έχει περισσότερο πάθος στην  εφαρμογή των οδηγιών (διαιτολόγιο), το πάθος ή η ενέργεια είναι και εντονότερη τις πρώτες 4 εβδομάδες, μετά την πάροδο του ενός μήνα υπάρχει μια σταδιακή φθίνουσα πορεία και στη δυναμική της εφαρμογής των οδηγιών αλλά και στην ενέργεια που έχει ο πρωταγωνιστής. Θα λέγαμε λοιπόν ότι τις πρώτες 4-6 εβδομάδες θεραπείας το ποσοστό εφαρμογής των οδηγιών είναι της τάξης του 65-70% (αυτά κάνει ο πρωταγωνιστής σε σχέση με αυτά που του ζητά ο ειδικός του). Στην πορεία το ποσοστό αυτό σημειώνει μια διαρκή αργή πτώση για να φτάσουμε τους 4-6 μήνες που το ποσοστό αυτό είναι της τάξης του 35-40%. Στους 10-12 μήνες το ποσοστό εφαρμογής μιας "δίαιτας" είναι της τάξης του 20-25%. Το σωστό ερώτημα που πρέπει να τίθεται λοιπόν δεν είναι "έκανες τη δίαιτα" αλλά τι "ποσοστό της δίαιτας έκανες ανά περίοδο";

"Πρέπει να σου γίνει τρόπος ζωής"
     ‘Και μετά από 6 μήνες δεν έχει γίνει τρόπος ζωής το διαιτολόγιο’ θα αναρωτηθούν κάποιοι. Τι μας λένε οι αριθμοί όμως, σε βάθος 5ετίας το 88% των ατόμων που έχουν αδυνατίσει ανακτούν το αρχικό τους βάρος. Το δικό μας φιλοσοφικό συμπέρασμα είναι  ότι όχι μόνο οι 6 μήνες δεν αρκούν αλλά εδώ φαίνεται ότι δεν αρκούν ούτε κάποια χρόνια. Πόσο μια συμπεριφορά μπορεί να γίνει τρόπος ζωής ή αν θέλετε πόσο εύκολα και σε πόσο χρόνο μπορεί να ξεριζωθεί μια συγκεκριμένη συμπεριφορά από την καθημερινότητα μας; Σε μέλλοντα χρόνο θα πάρουμε σίγουρα τις απαντήσεις που χρειαζόμαστε. Προς το παρόν οι ειδικοί προσπαθούμε πάντα να θέτουμε μικρούς στόχους στους θεραπευόμενους, άλλωστε το 20% με 30% των οδηγιών που έχουμε δώσει, αν εφαρμοστεί σωστά, αρκεί στον πρωταγωνιστή για να διατηρήσει  υγιείς συνήθειες και υγιές βάρος στη ζωή του.

Συμπεράσματα
    Πρωταρχικής σημασίας στόχος είναι ο πρωταγωνιστής να σταματήσει να δίνει περισσότερη σημασία στο πόσες θερμίδες έχει το διαιτολόγιο που θα πάρει στα χέρια του αλλά στο τι τελικά μπορεί να εφαρμοστεί σαν λύση. Το 70% σαν ποσοστό εφαρμογής μιας δίαιτας είναι εξαιρετικά καλό ποσοστό και δίνει στον πρωταγωνιστή τα αποτελέσματα που επιθυμεί. Με ποσοστό εφαρμογής κάτω του 50% ο πρωταγωνιστής συντηρεί το μειωμένο βάρος αλλά δεν το μειώνει. Η προσπάθεια του ειδικού στοχεύει οι διατροφικές οδηγίες που θα δοθούν στον πρωταγωνιστή να είναι υλοποιήσιμες, ‘στα μέτρα του’, με συχνές προσαρμογές που προϋποθέτουν τακτική παρακολούθηση του πρωταγωνιστή. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δίνεται στο τι μπορεί ο πρωταγωνιστής να εφαρμόσει καθ όλη τη διάρκεια της θεραπείας και μέσω της συμπεριφορικής αντιμετώπισης του προβλήματος να κάνουμε γνωστό στον πρωταγωνιστή ποιο είναι το πρόβλημα του, τι λύσεις απαιτούνται και πως μπορεί να βρει αυτές τις λύσεις. Η θεραπεία της παχυσαρκίας δεν θέλει μόνο εξατομικευμένη θεραπεία αλλά πολλές μικρές εξατομικευμένες παρεμβάσεις καθ όλη την διάρκεια της. Το διαιτολόγιο αποτελεί ένα μικρό μέρος της λύσης και πρέπει να αποτελεί μέρος της διατροφικής εκπαίδευσης του πρωταγωνιστή. Λύσεις με διαιτολογικο-κεντρικό χαρακτήρα απλά θα αποτύχουν, λύσεις με ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα καθιστούν τον πρωταγωνιστή κυρίαρχο του παιχνιδιού.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Κάντε το δικό σας σχόλιο! Θα χαρούμε πολύ!